![\"efekt](\"https:\/\/krolczasu.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/efekt-utopinych-kosztow.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Kto nigdy nie pad\u0142 ofiar\u0105 efektu utopionych koszt\u00f3w mo\u017ce uwa\u017ca\u0107 si\u0119 za nadcz\u0142owieka. Zwykli \u015bmiertelnicy, tacy jak ja, regularnie wpadaj\u0105 w t\u0119 sam\u0105 pu\u0142apk\u0119 Wydaje nam si\u0119, \u017ce gdy ju\u017c zainwestowali\u015bmy w co\u015b sw\u00f3j czas, emocje lub pieni\u0105dze to za wszelk\u0105 cen\u0119 nale\u017cy to podtrzymywa\u0107. Brniemy dalej, nawet gdy wszystkie znaki na niebie i ziemi wr\u00f3\u017c\u0105 kl\u0119sk\u0119. Skoro w\u0142o\u017cyli\u015bmy w to co\u015b got\u00f3wk\u0119 lub wysi\u0142ek szkoda po prostu odej\u015b\u0107.<\/p>\n
Ten sam mechanizm zadzia\u0142a\u0142 podczas dramatycznej klapy samolotu Concorde. Francusko- brytyjski projekt budowy samolotu ponadd\u017awi\u0119kowego od pocz\u0105tku zapowiada\u0142 si\u0119 na finansow\u0105 katastrof\u0119. Jednak presti\u017c, duma, skomplikowane realizacj\u0119 mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142udzia\u0142owcami konsorcjum nie pozwala\u0142y zrezygnowa\u0107 z nieop\u0142acalnego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Linie lotnicze przez d\u0142ugi czas wola\u0142y dop\u0142aca\u0107 ni\u017c si\u0119 wycofa\u0107. W procederze tym brali udzia\u0142 do\u015bwiadczeni ekonomi\u015bci. Z tego wzgl\u0119du efekt utopionych koszt\u00f3w w literaturze ekonomicznej cz\u0119sto wyst\u0119puje pod nazw\u0105 “B\u0142\u0105d Concorda” (“Concorde fallacy’). Jak si\u0119 okazuje ta historia ma znaczenie uniwersalne i dotyczy nie tylko pieni\u0119dzy.<\/p>\n
Zastan\u00f3w si\u0119 nad tym, gdy zobaczysz napisy ko\u0144cowe \u015bmiertelnie nudnego filmu lub um\u00f3wisz si\u0119 ze znajomym, kt\u00f3ry zawsze wprawia Ci\u0119 w z\u0142y nastr\u00f3j. Wyobra\u017a sobie jak siedzisz w przytulnej kawiarni z przyjacielem z dzieci\u0144stwa, a \u017co\u0142\u0105dek powoli zwija Ci si\u0119 w supe\u0142. P\u0142atki \u015bniegu, kt\u00f3re jeszcze rano malowniczo opada\u0142y na chodnik, zmieniaj\u0105 si\u0119 we wstr\u0119tn\u0105 ciap\u0119, wn\u0119trze, kt\u00f3re jeszcze godzin\u0119 temu by\u0142o ciep\u0142e i bezpretensjonalne ods\u0142ania swoj\u0105 kiczowato\u015b\u0107, pyszny sernik okazuje si\u0119 powoli dzia\u0142aj\u0105c\u0105 trucizn\u0105… Im d\u0142u\u017cej rozmawiacie, tym bardziej Twoje \u017cycie traci kolory, sens, wszelk\u0105warto\u015b\u0107, pomimo to nie wstajesz i nie odejdziesz, um\u00f3wisz si\u0119 na nast\u0119pny przygn\u0119biaj\u0105cy seans, bo przecie\u017c znasz t\u0119 osob\u0119 od zawsze, tyle wysi\u0142ku w\u0142o\u017cy\u0142e\u015b w podtrzymywanie znajomo\u015bci.<\/p>\n
Efekt utopionych koszt\u00f3w to psychologiczna pu\u0142apka, w kt\u00f3r\u0105 od czasu do czasu wpada praktycznie ka\u017cdy. Mechanizm jest prosty: skoro zainwestowa\u0142em tyle czasu, energii, emocji nie mog\u0119 tak po prostu wycofa\u0107. Boj\u0105c si\u0119 straty zdob\u0119dziemy si\u0119 na jeszcze wi\u0119kszy wysi\u0142ek, aby tylko nie rezygnowa\u0107 z iluzorycznych korzy\u015bci.<\/p>\n
Trwonimy pieni\u0105dze na nieop\u0142acalne inwestycje, tkwimy w toksycznych relacjach, ko\u0144czymy nudne ksi\u0105\u017cki. Kurczowo trzymamy si\u0119 swojej inwestycji, nawet je\u015bli rachunek zysk\u00f3w i strat wskazuje, \u017ce pope\u0142nili\u015bmy b\u0142\u0105d i ca\u0142e przedsi\u0119wzi\u0119cie nie ma sensu. Z tego powodu ludzie ko\u0144cz\u0105 studia, kt\u00f3re przesta\u0142y ich interesowa\u0107 ju\u017c w pierwszym miesi\u0105cu pierwszego roku, nie rzucaj\u0105 niesatysfakcjonuj\u0105cych posad i nie odchodz\u0105 z toksycznych zwi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n
Efekt utopionych koszt\u00f3w sprawia, \u017ce post\u0119pujemy nierozs\u0105dnie, nielogicznie i autodestrukcyjnie. Dlaczego? Przede wszystkimi l\u0119k przed strat\u0105 g\u00f3ruje nad ch\u0119ci\u0105 zysku. W przypadku porzucenia inwestycji straty wydaj\u0105 si\u0119 wi\u0119ksze od korzy\u015bci. Do tego dochodzi element niepewno\u015bci. Wolimy 20 z\u0142otych, kt\u00f3re dostaniemy na pewno od 100 z\u0142otych, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce wpadn\u0105 nam do kieszeni. W pierwszym wypadku zyskamy niewiele, ale zawsze co\u015b, w drugim mo\u017cemy zosta\u0107 z niczym. Prawid\u0142owo\u015b\u0107 dotyczy nie tylko finans\u00f3w. Pod koszt mo\u017cemy pod\u0142o\u017cy\u0107 dowoln\u0105 zmienn\u0105: czas, emocje, zaanga\u017cowanie, dystans.<\/p>\n
Efekt utopionych koszt\u00f3w dobrze ilustruje eksperyment przeprowadzony przez Roberta Knoksa i Jamesa Inkstera pod koniec lat 60. Uczeni przebadali przebadali 141 graczy obstawiaj\u0105cych wy\u015bcigi konne. Po\u0142owa ankietowanych ju\u017c obstawi\u0142a wynik rywalizacji, druga po\u0142owa dopiero zamierza\u0142a to zrobi\u0107. Badacze prosili o ocen\u0119 (na skali od 1 do 7) prawdopodobie\u0144stwa sukcesu ich faworyta. Ci, kt\u00f3rzy dopiero zamierzali obstawi\u0107 oszacowali je \u015brednio na 3,48 pkt. Natomiast gracze, kt\u00f3rzy ju\u017c wydali pieni\u0105dze, oceniali prawdopodobie\u0144stwo wygranej na prawie 5. Sam fakt zaanga\u017cowania w dane przedsi\u0119wzi\u0119cie zatem wp\u0142ywa na ca\u0142o\u015bciow\u0105 ocen\u0119 sytuacji,<\/p>\n
W latach 70. ubieg\u0142ego wieku psycholog biznesu, Barry Straw, udowodni\u0142, \u017ce poczucie odpowiedzialno\u015bci za projekt wzmaga ch\u0119\u0107 ratowania go. Straw nak\u0142oni\u0142 grup\u0119 student\u00f3w do wcielenia si\u0119 w role menad\u017cer\u00f3w firmy z bud\u017cetem 20 mln dolar\u00f3w na zasilenie departamentu bada\u0144 i rozwoju. Mimo \u017ce wcze\u015bniej przedsi\u0119biorstwo sporo w niego zainwestowa\u0142o, dzia\u0142 wci\u0105\u017c przynosi\u0142 straty. Nowi zarz\u0105dzaj\u0105cy byli sk\u0142onni wyda\u0107 na nierentown\u0105 ga\u0142\u0105\u017a firmy \u015brednio 12, 5 mln dolar\u00f3w. W tym samym czasie podobne zadanie otrzyma\u0142a grupa kontrolna sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z “doradc\u00f3w menad\u017cera”. “Konsultanci” byli o wiele mniej ch\u0119tni do zasilania feralnego departamentu. Ich sk\u0142onno\u015b\u0107 do dop\u0142acania do dzia\u0142u w por\u00f3wnaniu z “menad\u017cerami” spad\u0142a o jedn\u0105 trzeci\u0105.<\/p>\n
Przede wszystkim wpadni\u0119cie w pu\u0142apk\u0119 efektu utopionych koszt\u00f3w jest nie do unikni\u0119cia. Jednak mo\u017cemy minimalizowa\u0107 jego skutki. Gdy w restauracji zjemy do ko\u0144ca niesmaczn\u0105 potraw\u0119, poniewa\u017c za ni\u0105 zap\u0142acili\u015bmy, konsekwencje b\u0119d\u0105 niepor\u00f3wnanie mniejsze od wykonywania przez lata znienawidzonej pracy.<\/p>\n
Efekt utopionych koszt\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z l\u0119kiem przed pora\u017ck\u0105 i pragnieniem zachowania dobrej opinii o sobie. Nie chcemy wyj\u015b\u0107 na osoby niewytrwa\u0142e, s\u0142abe, nies\u0142owne czy nielojalne. Odrzucenie nadmiernych oczekiwa\u0144 wobec siebie mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 kluczowe. Dowodz\u0105 tego badania na osobach z wysokim ryzykiem wyst\u0105pienia dziedzicznej depresji. Kanadyjscy uczeni Carsten Wrosch i Gregory Miller z uniwersytetu w Vancouver, przebadali grup\u0119 90 os\u00f3b z r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych, kt\u00f3rych bliscy cierpieli na depresj\u0119. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce edukacja, zamo\u017cno\u015b\u0107, pochodzenie etniczne nie wp\u0142ywaj\u0105 na prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia chor\u00f3b psychicznych. Jednak umiej\u0119tno\u015b\u0107 “odpuszczania sobie”, stwierdzenia, \u017ce “ta poprzeczka jest powieszona za wysoko”, nierozpami\u0119tywanie pora\u017cek pomagaj\u0105 zachowa\u0107 zdrowie psychiczne.<\/p>\n
Z czysto praktycznych wzgl\u0119d\u00f3w warto zawczasu ustali\u0107 punkt, w kt\u00f3rym b\u0119dzie mo\u017cna zrezygnowa\u0107 np. po czwartej nieudanej pr\u00f3bie zdania egzaminu na prawo jazdy, nie wykupuj\u0119 ju\u017c pi\u0105tego egzaminu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kto nigdy nie pad\u0142 ofiar\u0105 efektu utopionych koszt\u00f3w mo\u017ce uwa\u017ca\u0107 si\u0119 za nadcz\u0142owieka. Zwykli \u015bmiertelnicy, tacy jak ja, regularnie wpadaj\u0105 w t\u0119 sam\u0105 pu\u0142apk\u0119 Wydaje nam si\u0119, \u017ce gdy ju\u017c zainwestowali\u015bmy w co\u015b sw\u00f3j czas, emocje lub pieni\u0105dze to za<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":876,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[7],"tags":[],"yoast_head":"\n